| |
TÜRK İŞÇİ VE SENDİKALARI
FEDERASYONU (TÜRK-SEN'in) KURULUŞU
14 Aralık 1954 tarihinde 28 kişinin biraraya
gelmesi ile "Kıbrıs Türk İşçi Sendikları Federsyonu" kuruldu.
Yapılan oylamalar sonucunda ilk turda Niyazi Dağlı
ve Kazım Davut dörder oy aldı. İkinci turda Niyazı Dağlı 6 oy alarak
Sekreterliğe seçildi. Kazım Davut ise 5 oy alarak Sekreter
yardımcısı oldu. Veznedarlığa da y birliği ile Halil Sıtkı getirildi.
Hasan Öztürk 10 oy, Osman Kasap 6 oy alarak faal üye olarak
belirlendi.
Kurucu Sendikalar
| a. |
Lefkoşa Hükümet Türk İşçileri
Birliği |
| b. |
Lefkoşa Ekmekçi İşçileri Birliği |
| c. |
Mağusa ve Kazası Askeri Türk
İşçileri Birliği |
| ç. |
Mağusa Liman Türk
İşçileri Birliği |
| d. |
Mağusa Umum Türk Arabacılar
Birliği |
| e. |
Mağusa Umum Türk İşçileri
Birliği |
| f. |
Kıbrıs Umum
Gemiciler Birliği (Mağusa) |
| g. |
Larnaka Türk Mavnacılar Birliği |
| h. |
Larnaka Türk Hammalar
Birliği |
| ı. |
Limasol Limanı Türk İşçiler Birliği |
Kıbrıs Sendikal Hareketinin Gelişimi
ve TÜRK-SEN
Giriş
Kıbrıs'ta sendikal hareketin geçmiş ve şimdiki durumunuanlayabilmek
için Kıbrıs’taki
politik gelişmeleri de anımsamak gerekmektedir. 1878'e kadar osmanlı
idaresinde kalan
Kıbrıs bu tarihte İngilizlere kiralanmış ve nihayet 1960
yılında Kıbrıs Cumhuriyeti
kurulmuştu. 21 Aralık 1963 olayları ve sonrasında Kıbrıs
Cumhuriyetini kuran Kıbrıslı
Türkler ve Kıbrıslı Rumlar kendi idareleri altında yaşamaya
başladılar. Ancak koşullar gereği çalışma
yaşamı hem her toplumun kendi idaresi altında hem de karaışık olarak
devam etme
durumunda oldu.
15 Temmuz 1974
darbesi ve bunu izleyen 20 Temmuz Barış Harekatı sonrası ise tamamen
yeni politik bir ortama girildi. Artık her iki halk da kendi yönetimleri
altında yaşamaya
başladılar. İngiliz üslerinde ve Birleşmiş Milletlere ait işyerleri
dışında pek fazla ortak çalışma alanı kalmamıştı. Son olarak ise 23
Nisan 2003'te iki kesim arasında gidiş gelişlerin nisbeenı serbest
olması da yeni bir ortam yaratmıştır.
1915-1960 Dönemi
Kıbrıs'ta emekçilerin örgütlenme çalışmaları Limasol'da 1915 yılına
kadar uzanır. İşçi
dernekleri yerini yavaş yavaş işçi birliklerine yani sendikalarına
bırakmaya başlar. 1930-1940
döneminde
sendikaların kurulması ve bunların Sendikalar Mukayyidliğine
kaydedilip tanınmaları için ciddi mücadeleler verilmiştir. 1932-1938
döneminde madencilik sektöründe yabancı sermaye tarafından işletilen
madenlerde özellikle bakır ve demir maden ocaklarında
çalışan işçi sayısı giderek
artıyordu. İnşaat sektörü, alkollü içecek, tütün ve dericilik
sektörü de giderek ayrı sanayiler olarak gelişmekte idi.
Kıbrıs'ta ilk sendika 1931 yılında Lefkoşa Ayakkabıcılar Sendikası
ismi altında kuruldu ve Sendikalar Yasası’nın kabul edilmesini
takiben 1932 yılında ilk sendika
olarak kaydedildi. 1940 yılı sonuna kadar 62 sendikanın daha
kurularak toplam 3,389 üyeye ulaşıldığı görülmektedir. İlk toplu
sözleşme sendikaların
işverenlere baskısı, eylemleri ve grevleri sonucunda 1939'da
Lefkoşa’da imzalanır.
1 Mart 1944'de
23 gün süren grev Kıbrıs işçi sınıfı sendikal hareketinin uyanışında
büyük rol oynar. Yapılan bu mücadelelerde, sendikların tam olarak
tanınması, günlük ücretlerin
zamlanması, hayat pahallılığı zammı, haftada 44 saatlik çalışma
süresi, metal ve maden işçilerinin çalışma
koşullarının iyileştirilmesi, sigorta şartları, ölümle sonuçlanan iş
kazalarında ödenen tazminatın
her 10 yılda bir arttırılma ve benzeri hakları kazanıldı. İnşaat
sekröründe çalışan işçiler içinde de mücadele sürdürüldü. Bu
mücadeleler sonunda günlük ücretin
arttırılması, sosyal yardım fonu, doktor ve tedavi fonu, izin ve
bayram atili ikramiyesi,
işyerinde güvenli çalışma ortamının sağlanması ve benzeri haklar
kazanıldı. Kıbrıs’ta bu tarihe kadar yaşanan en sıkı mücadele
grevcilerle grev kırıcıları arasında 1948 yılında yaşandı.
Bu mücadelerde Kıbrıslı Türkler Kıbrıslı Rumlarla ön saflarda
oldular. 1948 Ocak ayında Kıbrıslı Türk Sendikalar Birliği ve PEO
temsilcileri aralarında sendikal eylemlerde ve birbirlerini bağlayan
konularda bir eylem birliği nalaşmasına karar verdiler ve
uyguladılar.
Kıbrıslı Türkler ve Sendikaları
1943 yılında Kıbrıslı Türkler kendi sendikalarını kurmaya
başladılar. İlk önce marangozlar kendi Kıbrıs Türk İşçi Birliğini
(sendikasını) kurdular. Bunu takiben Telefon Müstahdemleri Sendikası
ve Lefke Maden İşçileri Sendikası 1943 yılında kuruldular. Bazı
sendikalar 1946 yılında Türk İşçi Birlikleri Federasyonu’nu
kurdular. Yine aynı dönemde Güneş Türk İşçileri Sendikası kuruldu.
14 Aralık 1954 tarihinde 10 Kıbrıs Türk işçi sendikası bir araya
gelerek Kıbrıs Türk İşçi Birlikleri Federasyonu’nu kurarlar.
Federasyonumuz daha sonra ismini Kıbrıs
Türkİşçi Sendikalan Federasyonu (TURK-SEN) olarak değiştirir.
TÜRK-SEN’i kuran sendikalar şunlardı:
a. Lefkoşa Hükümet Türk İşçileri
Birliği
b. Lefkoşa Ekmekçi İşçileri Birliği
c. Mağusa ve Kazası Askeri Türk
İşçileri Birliği ç. Mağusa Liman Türk
İşçileri Birliği
d. Mağusa Umum Türk Arabacılar
Birliği
e. Mağusa Umum Türk İşçileri
Birliği
f. Kıbrıs Umum
Gemiciler Birliği (Mağusa)
g. Larnaka Türk Mavnacılar Birliği h. Larnaka Türk Hammalar
Birliği
ı. Limasol Limanı Türk İşçiler Birliği
Türk-Sen Genel Başkanı
1. 1954-1959 Niyazı Dağlı
2. 1959-1983 Necati Taşkın
3. 1983-1988 Hüseyin Curcioğlu
4. 1988-2003 Önder Konuloğlu
5. 2003- Arslan Bıçaklı
Kıbrıs Cumhuriveti'nin Kuruluş ve Sonrası Dönem
Sömürge yönetiminin sona ermesi ve 1960 yılında Kıbrıs
Cumhuryieti’nin kuruluşu ile
sendikal mücadele güçlenm |